دندان آسیاب در کودکان اولین و مهمترین ابزار جویدن و حفظ فضای لازم برای رویش دندان های دائمی است. این دندان ها که به آنها دندان های مولر نیز گفته می شود، به دلیل داشتن شیارهای عمیق و سطح وسیع، بیش از سایر دندان ها در معرض خطر پوسیدگی قرار دارند. سلامت این دندان های کلیدی، تاثیر مستقیمی بر توانایی کودک در تغذیه صحیح، رشد متناسب فک و صورت و در نهایت، سلامت دندان های دائمی آینده او دارد. به همین دلیل، مراقبت صحیح از آنها از همان ابتدای رویش، امری حیاتی است. در این مقاله جامع که با نظارت کلینیک تخصصی دکتر زهرا ایمانی متخصص دندانپزشکی کودکان در کرج تهیه شده، به تمام جنبه های مهم مربوط به دندان آسیاب در کودکان، از زمان رویش تا روش های پیشگیری و درمان، خواهیم پرداخت.
لینک مفید: دندان شماره ۶ یا اولین دندان دائمی کودک
فرم رزرو وقت
دکتر زهرا ایمانی، متخصص دندانپزشکی کودکان و اطفال کرج
جهت مشاوره و رزرو وقت با شماره های مطب تماس بگیرید.
اهمیت حیاتی دندان آسیاب در کودکان
بسیاری از والدین ممکن است تصور کنند که دندان های شیری، از جمله دندان های آسیاب، به دلیل موقتی بودن اهمیت چندانی ندارند. این یک باور کاملاً اشتباه است. دندان آسیاب در کودکان چهار نقش اساسی و غیرقابل جایگزین را ایفا می کند. اولین و مهم ترین نقش، جویدن و آسیاب کردن غذا است که به هضم بهتر و دریافت مواد مغذی لازم برای رشد کودک کمک می کند.
دوم، این دندان ها به عنوان راهنما و حافظ فضا برای دندان های دائمی زیرین عمل می کنند. از دست دادن زودهنگام یک دندان آسیاب شیری می تواند باعث حرکت دندان های مجاور و از بین رفتن فضای لازم برای رویش صحیح دندان دائمی شود که این خود منجر به شلوغی دندان کودکان در آینده خواهد شد. سوم، این دندان ها در رشد و تکامل طبیعی استخوان فک و عضلات صورت نقش دارند. و در نهایت، وجود دندان های سالم به تکلم صحیح و روان کودک کمک می کند.
آشنایی با انواع دندان آسیاب در کودکان
در دوره دندان های شیری، هر کودک در هر فک دارای چهار دندان آسیاب است (دو عدد در هر سمت) که در مجموع هشت دندان آسیاب شیری می شود. این دندان ها به “آسیاب اول شیری” و “آسیاب دوم شیری” تقسیم می شوند. آسیاب اول شیری معمولاً بین ۱۳ تا ۱۹ ماهگی و آسیاب دوم شیری بین ۲۵ تا ۳۳ ماهگی رویش می یابد.
این دندان ها از نظر اندازه، بزرگتر از سایر دندان های شیری هستند و سطوح جونده آنها دارای شیارهای پیچیده ای است. درک روند رویش دندان شیری و دائمی به والدین کمک می کند تا بدانند چه زمانی باید منتظر رویش یا افتادن این دندان های مهم باشند و مراقبت های لازم را به موقع آغاز کنند.
چرا دندان آسیاب در کودکان بیشتر مستعد پوسیدگی است؟
دلایل متعددی وجود دارد که دندان آسیاب در کودکان را به هدف اصلی باکتری های پوسیدگی زا تبدیل می کند. اولین دلیل، آناتومی و شکل خود دندان است. سطوح جونده این دندان ها دارای حفره ها و شیارهای عمیق و باریکی (Fissure) است که به راحتی به محلی برای گیر کردن ذرات مواد غذایی و تجمع پلاک های میکروبی تبدیل می شوند. این شیارها اغلب آنقدر باریک هستند که موهای مسواک نمی توانند به طور کامل آنها را تمیز کنند.
دلیل دوم، زمان رویش آنهاست. این دندان ها در سنی رویش می یابند که کودک هنوز توانایی کافی برای مسواک زدن دقیق را ندارد و رژیم غذایی او نیز ممکن است شامل مواد قندی و چسبنده بیشتری باشد. همچنین، مینای دندان های شیری نازک تر و ضعیف تر از دندان های دائمی است که این امر روند پیشرفت پوسیدگی دندان شیری را بسیار سریع تر می کند.
نقش فیشور سیلانت در محافظت از دندان آسیاب کودکان
فیشور سیلانت یا شیارپوش، یکی از موثرترین و بهترین روش های پیشگیری از پوسیدگی دندان در کودکان، به خصوص برای دندان های آسیاب است. این روش یک درمان کاملاً بدون درد و غیرتهاجمی است که در آن، دندانپزشک یک ماده رزینی رقیق و همرنگ دندان را روی شیارهای عمیق سطح جونده دندان آسیاب قرار می دهد.
این ماده پس از سفت شدن با نور مخصوص، تمام این شیارها را مهر و موم کرده و یک سطح صاف و صیقلی ایجاد می کند. این سطح صاف به راحتی با مسواک تمیز می شود و از گیر کردن مواد غذایی و تجمع باکتری ها در این نواحی آسیب پذیر جلوگیری می کند. فیشور سیلانت می تواند تا سال ها از دندان های آسیاب کودک شما در برابر پوسیدگی محافظت نماید.
آموزش صحیح مسواک زدن دندان آسیاب در کودکان
یادگیری روش صحیح مسواک زدن برای حفظ سلامت دندان آسیاب در کودکان ضروری است. والدین باید تا زمانی که کودک مهارت کافی پیدا کند (معمولاً تا سن ۷-۸ سالگی)، بر مسواک زدن او نظارت داشته باشند یا خودشان این کار را برای او انجام دهند. برای مسواک زدن دندان کودکان، به خصوص دندان های آسیاب، باید از یک مسواک با سر کوچک و موهای نرم استفاده کرد.
باید به کودک آموزش داد که تمام سطوح دندان (سطح بیرونی، داخلی و جونده) را با حرکات دایره ای یا جارویی تمیز کند. تمرکز ویژه بر روی سطح جونده دندان های آسیاب و تلاش برای تمیز کردن شیارهای آن اهمیت زیادی دارد. استفاده از خمیر دندان حاوی فلوراید به میزان مناسب (به اندازه یک دانه برنج برای کودکان زیر ۳ سال و یک نخود برای بالای ۳ سال) به تقویت مینای دندان کمک می کند.
تأثیر رژیم غذایی بر سلامت دندان آسیاب در کودکان
رژیم غذایی نقش مستقیمی در سلامت یا پوسیدگی دندان آسیاب در کودکان دارد. مصرف مکرر مواد غذایی و نوشیدنی های حاوی قند، محیط دهان را اسیدی کرده و زمینه را برای فعالیت باکتری های پوسیدگی زا فراهم می کند. خوراکی های چسبنده مانند پاستیل، شکلات و تافی برای دندان های آسیاب بسیار مضر هستند، زیرا برای مدت طولانی در شیارهای آنها باقی می مانند. برای محافظت از این دندان ها، باید مصرف میان وعده های شیرین را محدود کرده و کودک را به سمت مصرف میوه ها، سبزیجات و لبنیات تشویق کرد. پنیر به دلیل داشتن کلسیم و فسفات می تواند به خنثی کردن اسیدهای دهان کمک کند.
علائم و نشانه های پوسیدگی دندان آسیاب در کودکان
پوسیدگی دندان آسیاب در کودکان در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامت واضحی نداشته باشد و تنها توسط دندانپزشک قابل تشخیص باشد. با این حال، با پیشرفت پوسیدگی ممکن است علائم زیر ظاهر شوند:
- تغییر رنگ: ظهور لکه های سفید گچی (نشانه اولیه) یا قهوه ای و سیاه روی سطح جونده یا بین دندان ها.
- حساسیت: احساس درد یا ناراحتی هنگام خوردن غذاها و نوشیدنی های شیرین، سرد یا گرم.
- درد: درد خود به خودی یا دردی که هنگام جویدن ایجاد می شود.
- بوی بد دهان: بوی بد مداوم دهان که با مسواک زدن برطرف نمی شود.
- سوراخ شدن دندان: در مراحل پیشرفته، ممکن است حفره ای قابل مشاهده روی دندان ایجاد شود.
روش های درمانی برای پوسیدگی دندان آسیاب در کودکان
انتخاب روش درمان بستگی به شدت و عمق پوسیدگی دندان آسیاب کودک دارد. اگر پوسیدگی سطحی باشد، دندانپزشک بخش پوسیده را برداشته و دندان را با مواد همرنگ (کامپوزیت) یا آمالگام پر می کند. اگر پوسیدگی به عصب دندان (پالپ) رسیده باشد، نیاز به درمان های پیچیده تری است. در چنین مواردی، ممکن است عصب کشی دندان های شیری (پالپوتومی یا پالپکتومی) انجام شود. پس از عصب کشی، به دلیل ضعیف شدن ساختار دندان، معمولاً از روکش های فلزی مخصوص کودکان برای محافظت از آن استفاده می شود.
اهمیت روکش استیل برای دندان آسیاب شیری
روکش های استیل ضد زنگ (Stainless Steel Crowns)، کلاهک های فلزی از پیش ساخته شده ای هستند که برای بازسازی و محافظت از دندان های آسیاب شیری که به شدت تخریب شده اند، استفاده می شوند. این روکش ها به ویژه پس از درمان عصب کشی یا در مواردی که شکستگی وسیعی در دندان وجود دارد، کاربرد دارند. روکش استیل دندان شیری تمام سطح دندان را می پوشاند و از آن در برابر شکستگی و پوسیدگی مجدد محافظت می کند. نصب آنها معمولاً در یک جلسه انجام می شود و یک راه حل بسیار موثر و مقرون به صرفه برای حفظ دندان های آسیاب شیری تا زمان رویش جایگزین دائمی آنهاست.
مقایسه دندان آسیاب شیری و دائمی در کودکان
ویژگی | دندان آسیاب شیری | دندان آسیاب دائمی |
تعداد کل | ۸ عدد (۴ عدد در هر فک) | ۱۲ عدد (۶ عدد در هر فک، شامل دندان عقل) |
زمان رویش | آسیاب اول: ۱۳-۱۹ ماهگی / آسیاب دوم: ۲۵-۳۳ ماهگی | آسیاب اول: ۶-۷ سالگی / آسیاب دوم: ۱۲-۱۳ سالگی |
زمان افتادن | آسیاب اول: ۹-۱۱ سالگی / آسیاب دوم: ۱۰-۱۲ سالگی | نمی افتند |
اندازه | کوچکتر و پهن تر | بزرگتر و بلندتر |
رنگ | سفیدتر (شیری رنگ) | زردتر |
ضخامت مینا | نازک تر و ضعیف تر | ضخیم تر و مقاوم تر |
ریشه ها | کوتاه تر و واگراتر (برای جای دادن جوانه دائمی) | بلندتر و محکم تر |
اهمیت | حفظ فضا، جویدن، تکلم | جویدن، زیبایی، عملکرد دائمی |
دندان آسیاب دائمی اول (دندان ۶ سالگی)
دندان آسیاب دائمی اول که به “دندان ۶ سالگی” معروف است، مهم ترین دندان در قوس فکی دائمی محسوب می شود. بسیاری از والدین به اشتباه تصور می کنند که این یک دندان شیری دیگر است و به بهداشت آن توجه کافی نمیکنند. این دندان نقش کلیدی در تعیین رابطه صحیح دو فک و شکل گیری بایت نرمال دارد. به دلیل داشتن شیارهای بسیار عمیق، این دندان نیز به شدت مستعد پوسیدگی است و استفاده از فیشور سیلانت برای آن اکیداً توصیه می شود. مراقبت صحیح از این دندان، تضمین کننده سلامت بخش بزرگی از سیستم جونده فرد در تمام طول عمر او خواهد بود.
افتادن دندان آسیاب شیری و رویش جایگزین ها
ترتیب افتادن دندان شیری یک فرآیند طبیعی است. دندان های آسیاب شیری معمولاً آخرین دندان هایی هستند که می افتند. آسیاب اول شیری حدوداً در سن ۹ تا ۱۱ سالگی و آسیاب دوم شیری در سن ۱۰ تا ۱۲ سالگی می افتند. جایگزین این دندان ها، دندان های “پرمولر” یا “آسیای کوچک” دائمی هستند.
اگر یک دندان آسیاب شیری خیلی زودتر از موعد مقرر به دلیل پوسیدگی شدید یا ضربه از دست برود، فضای آن خالی می ماند. در این شرایط، دندانپزشک کودکان ممکن است برای جلوگیری از حرکت دندان های مجاور و حفظ فضا، استفاده از دستگاهی به نام “فضانگهدار” را توصیه کند. این کار از بروز مشکلات ارتودنسی در آینده جلوگیری می کند. دیر افتادن دندان شیری نیز می تواند نشانه ای از یک مشکل باشد که نیاز به بررسی دارد.
آدرس:
کرج، چهار راه طالقانی ، نرسیده به میدان شهدا، جنب بانک آینده ، ساختمان پزشکان رازی، طبقه 9 واحد 93
02632402867 واتساپ 09375565994
ساعت کاری
شنبه، دوشنبه و سه شنبه: 15 الی 20
نقش دندان آسیاب در مشکلات ارتودنسی کودکان
سلامت و موقعیت صحیح دندان آسیاب در کودکان، چه شیری و چه دائمی، تاثیر مستقیمی بر نیاز به درمان های ارتودنسی در آینده دارد. همچنین، رویش دندان آسیاب دائمی اول (دندان ۶ سالگی) به عنوان لنگر و راهنمای اصلی برای سایر دندان های دائمی عمل می کند. هرگونه مشکل در موقعیت این دندان می تواند کل نظم قوس دندانی را بر هم بزند. مشکلاتی مانند دندان قروچه در کودکان نیز می تواند باعث سایش بیش از حد سطوح جونده دندان های آسیاب شده و بر رابطه فکی تاثیر منفی بگذارد. به همین دلیل، معاینات منظم توسط متخصص ارتودنسی کودکان کرج برای ارزیابی روند رشد و تشخیص زودهنگام مشکلات ضروری است.
دندان آسیاب در کودکان: کشیدن یا پر کردن؟
یکی از سوالات رایج والدین این است که آیا دندان شیری کودک را بکشیم یا پر کنیم؟ پاسخ قطعی به این سوال، “پر کردن و حفظ دندان تا حد امکان” است. کشیدن یک دندان آسیاب شیری، آخرین راه حل است و تنها در صورتی انجام می شود که دندان به شدت عفونی شده باشد، ریشه آن تحلیل رفته باشد یا به هیچ وجه قابل ترمیم نباشد.
مدیریت درد و ناراحتی دندان آسیاب در کودکان
درد دندان آسیاب در کودکان می تواند ناشی از پوسیدگی، عفونت، گیر کردن غذا یا حتی رویش دندان های جدید باشد. برای مدیریت درد تا زمان مراجعه به دندانپزشک، می توانید از کمپرس سرد روی صورت کودک استفاده کنید. شستشوی دهان با آب نمک ولرم نیز می تواند به کاهش التهاب کمک کند. هرگز آسپرین را مستقیماً روی دندان یا لثه کودک قرار ندهید. اینها راه حل های موقتی هستند و مراجعه به دندانپزشک برای تشخیص و درمان دندان درد شدید کودکان ضروری است.
آسیب ها و شکستگی های دندان آسیاب در کودکان
کودکان به دلیل فعالیت زیاد، مستعد زمین خوردن و وارد شدن ضربه به دهان و دندان های خود هستند. اگرچه دندان های جلویی بیشتر در معرض خطر شکستگی قرار دارند، اما ضربه های شدید می تواند باعث شکستن دندان کودکان در ناحیه آسیاب نیز بشود. در صورت بروز چنین حادثه ای، خونسردی خود را حفظ کرده و در اسرع وقت با دندانپزشک تماس بگیرید. حتی اگر شکستگی قابل مشاهده ای وجود ندارد، باز هم مراجعه به دندانپزشک برای بررسی آسیب های احتمالی به ریشه یا بافت های اطراف ضروری است.
عادات دهانی مضر برای دندان آسیاب در کودکان
برخی عادات دهانی می توانند تاثیرات منفی بر روی دندان آسیاب در کودکان و کل ساختار فکی آنها داشته باشند. مکیدن انگشت یا پستانک به مدت طولانی (پس از ۳-۴ سالگی) می تواند باعث ایجاد اپن بایت (فاصله بین دندان های دو فک) و تنگ شدن قوس فکی بالا شود.
عادت جویدن ناخن یا اشیاء سخت مانند مداد نیز می تواند باعث لب پر شدن یا سایش دندان های آسیاب شود. دندان قروچه، که اغلب در خواب رخ می دهد، یکی از مخرب ترین عادات است که منجر به سایش شدید سطوح جونده دندان های آسیاب و حتی درد در مفصل فک می شود. ارتودنسی کودکان می تواند به اصلاح بسیاری از این مشکلات کمک کند.
خدمات کلینیک تخصصی دندانپزشکی کودکان در کرج
در کلینیک ما، با مدیریت متخصص ارتودنسی کودکان کرج، یک محیط شاد، دوستانه و بدون استرس برای کودکان فراهم شده است تا تجربه دندانپزشکی آنها مثبت و خاطره انگیز باشد. ما با تمرکز بر روش های پیشگیرانه و ارائه درمان های تخصصی، به حفظ سلامت لبخند زیبای فرزندان شما متعهد هستیم. خدمات ما شامل طیف وسیعی از نیازهای دندانپزشکی کودکان است.
- فیشور سیلانت
- فلوراید تراپی
- عصب کشی دندان
- ترمیم دندان شیری
- پر کردن دندان
- جرم گیری دندان کودک
- ارتودنسی پیشگیری کرج
- روکش دندان کودک
- کشیدن دندان
- دندانپزشکی با بیهوشی
- روکش دندان شیری
فرم رزرو وقت
دکتر زهرا ایمانی، متخصص دندانپزشکی کودکان و اطفال کرج
جهت مشاوره و رزرو وقت با شماره های مطب تماس بگیرید.
نتیجه گیری
دندان آسیاب در کودکان، چه شیری و چه دائمی، ستون های اصلی سیستم جونده و حافظان اصلی نظم و ترتیب دندان ها در آینده هستند. اهمیت دادن به سلامت این دندان های کلیدی از طریق رعایت بهداشت دقیق، رژیم غذایی مناسب و استفاده از روش های پیشگیرانه مانند فیشور سیلانت و فلورایدتراپی، یک سرمایه گذاری بلند مدت برای سلامت کلی و اعتماد به نفس فرزند شما است.
سوالات متداول
فرزند من از دندانپزشکی می ترسد، چه راهکاری وجود دارد؟
ترس از دندانپزشکی در کودکان شایع است. مهم است که از کلمات ترسناک مانند “آمپول” یا “درد” استفاده نکنید. انتخاب یک دندانپزشک متخصص کودکان که در زمینه کنترل استرس کودکان در دندانپزشکی مهارت دارد، بسیار کمک کننده است. همچنین، روش هایی مانند دندانپزشکی با بیهوشی یا آرامبخشی برای کودکان بسیار مضطرب وجود دارد.
چه زمانی باید اولین دندان آسیاب کودک را انتظار داشته باشم؟
اولین دندان آسیاب شیری معمولاً بین ۱۳ تا ۱۹ ماهگی رویش می یابد. با این حال، روند رویش دندان شیری و دائمی در هر کودک می تواند کمی متفاوت باشد و کمی تاخیر یا تعجیل در این زمینه طبیعی است.
آیا قطره آهن باعث پوسیدگی دندان آسیاب در کودکان می شود؟
قطره آهن به خودی خود باعث پوسیدگی نمی شود، اما می تواند باعث ایجاد لکه های تیره روی دندان ها شود. برای کاهش این اثر، بهتر است قطره را در عقب دهان کودک بریزید و پس از آن به او آب بدهید یا دندان هایش را مسواک بزنید.
تفاوت دندانپزشک عمومی با دندانپزشک متخصص کودکان چیست؟
دندانپزشک متخصص کودکان دوره تخصصی چند ساله ای را پس از دندانپزشکی عمومی برای یادگیری نحوه مدیریت مشکلات دندانی خاص کودکان و همچنین روانشناسی و کنترل رفتاری آنها گذرانده است. تفاوت بین دندانپزشک کودک و دندانپزشک عمومی در تجهیزات مناسب کودکان و رویکرد تخصصی آنهاست.
اگر دندان آسیاب شیری کودک من سیاه شده باشد، چه باید بکنم؟
دندان سیاه کودکان می تواند نشانه پوسیدگی پیشرفته یا ضربه قبلی باشد. در هر صورت، این یک وضعیت اورژانسی نیست اما نیاز به بررسی دقیق توسط دندانپزشک دارد. دندانپزشک پس از معاینه، بهترین روش درمانی را که می تواند از پر کردن ساده تا عصب کشی و روکش باشد، تعیین خواهد کرد.
منابع:
