برفک دهان نوزادان
برفک دهان نوزادان، یک عفونت قارچی شایع و معمولاً بی خطر است که با ظهور لکه های سفید خامه ای یا شیری رنگ در داخل دهان، روی زبان، لثه ها و سقف دهان مشخص می شود و گاهی باعث بی قراری و مشکل در شیر خوردن دلبندتان می گردد. شناخت دقیق عوامل ایجادکننده این عارضه، علائم و نشانه های آن، روش های درمانی مؤثر و مهم تر از همه، راهکارهای پیشگیرانه، به والدین کمک می کند تا با آرامش بیشتری این دوره را مدیریت کرده و سلامت دهان نوزاد خود را تضمین نمایند. این مقاله توسط دکتر زهرا ایمانی دندانپزشک خوب اطفال در کرج نوشته شده و به بررسی جامع برفک دهان در نوزادان و شیرخواران می پردازد و اطلاعات لازم را برای مقابله با این مشکل شایع ارائه می دهد. آگاهی از روند رویش دندان شیری و دائمی نیز به درک بهتر تغییرات دهانی کودک کمک می کند.
فرم رزرو وقت
دکتر زهرا ایمانی، متخصص دندانپزشکی کودکان و اطفال کرج
جهت مشاوره و رزرو وقت با شماره های مطب تماس بگیرید.
برفک دهان نوزاد دقیقاً چیست و چگونه ایجاد می شود؟
برفک دهان، که در علم پزشکی به آن کاندیدیازیس دهانی نیز گفته می شود، در اثر رشد بیش از حد قارچی به نام کاندیدا آلبیکنس (Candida albicans) در مخاط دهان ایجاد می شود. این قارچ به طور طبیعی در دهان بسیاری از افراد، حتی نوزادان سالم، به مقدار کم وجود دارد و معمولاً مشکلی ایجاد نمی کند، اما تحت شرایط خاصی می تواند تکثیر یافته و منجر به عفونت شود.
- نقش قارچ کاندیدا آلبیکنس در ایجاد برفک
کاندیدا آلبیکنس یک ارگانیسم فرصت طلب است. این بدان معناست که تنها زمانی که سیستم ایمنی بدن ضعیف شده یا تعادل طبیعی میکروبیوم دهان به هم بخورد، فرصت رشد بیش از حد و ایجاد بیماری را پیدا می کند. در نوزادان، سیستم ایمنی هنوز در حال تکامل است و این یکی از دلایل شیوع بیشتر برفک در این گروه سنی است. پیشگیری از پوسیدگی دندان در کودکان از سنین پایین و با رعایت بهداشت دهان آغاز می شود.
- چرا سیستم ایمنی نا بالغ نوزادان آن ها را مستعد تر می کند؟
سیستم ایمنی نوزادان، به ویژه در چند ماه اول زندگی، هنوز به طور کامل توسعه نیافته است. این امر باعث می شود بدن آن ها نتواند به طور مؤثر با رشد بیش از حد قارچ کاندیدا مقابله کند. نوزادان نارس یا با وزن کم هنگام تولد، بیشتر در معرض خطر هستند.
- انتقال قارچ از مادر به نوزاد حین زایمان یا شیردهی
مادران ممکن است بدون اینکه علائمی داشته باشند، قارچ کاندیدا را در واژن یا روی پوست خود حمل کنند. در حین زایمان طبیعی، نوزاد ممکن است با این قارچ تماس پیدا کرده و آلوده شود. همچنین، اگر نوک پستان مادر به کاندیدا آلوده باشد (کاندیدیازیس پستان)، می تواند در حین شیردهی قارچ را به دهان نوزاد منتقل کند و باعث بروز برفک دهان نوزادان شود.
دقت کنید: خارش حاصل از رویش دندان کودکان
علائم و نشانه های بارز برفک دهان در نوزادان کدامند؟
تشخیص به موقع برفک دهان به والدین کمک می کند تا سریع تر برای درمان اقدام کنند و از ناراحتی بیشتر نوزاد جلوگیری نمایند. علائم می تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. گاهی اوقات لکه های سفید روی دندان کودکان با برفک اشتباه گرفته می شود، اما برفک معمولاً روی مخاط نرم دهان است.
- ظهور لکه های سفید یا کرم رنگ در دهان
این شایع ترین و مشخص ترین علامت برفک دهان نوزادان است. این لکه ها معمولاً روی زبان و داخل گونه ها ظاهر می شوند، اما می توانند سقف دهان، لثه ها و حتی لوزه ها را نیز درگیر کنند. برخلاف باقی مانده شیر، این لکه ها به راحتی با پاک کردن از بین نمی روند و اگر سعی در پاک کردن آن ها شود، ممکن است زیر آن ها قرمز و کمی خونریزی دهنده باشد.
- قرمزی و التهاب در دهان
نواحی زیر لکه های سفید یا حتی سایر قسمت های مخاط دهان ممکن است قرمز، ملتهب و دردناک به نظر برسند. این التهاب می تواند باعث ناراحتی نوزاد شود. خونریزی لثه در کودکان معمولاً با برفک مرتبط نیست مگر اینکه تلاش برای کندن ضایعات صورت گیرد.
- بی قراری، گریه و مشکل در مکیدن یا شیر خوردن
درد و ناراحتی ناشی از برفک می تواند باعث شود نوزاد هنگام شیر خوردن یا استفاده از پستانک بی قرار شود، گریه کند یا از خوردن امتناع ورزد. اگر نوزاد شما ناگهان در شیر خوردن دچار مشکل شد، باید به وجود برفک دهان شک کرد.
- خشکی و ترک خوردگی گوشه های دهان (شیلوزیس زاویه ای)
گاهی اوقات، عفونت کاندیدا می تواند به گوشه های دهان نیز گسترش یافته و باعث قرمزی، خشکی و ترک خوردگی در این نواحی شود که به آن شیلوزیس زاویه ای یا Angular Cheilitis می گویند.
چه عواملی خطر ابتلا به برفک دهان را در نوزادان افزایش می دهند؟
علاوه بر سیستم ایمنی نابالغ، عوامل دیگری نیز می توانند نوزاد را مستعد ابتلا به برفک دهان کنند. آگاهی از این عوامل به پیشگیری کمک می کند.
- مصرف آنتی بیوتیک توسط نوزاد یا مادر شیرده
آنتی بیوتیک ها، علاوه بر از بین بردن باکتری های مضر، باکتری های مفیدی را نیز که به کنترل رشد کاندیدا کمک می کنند، از بین می برند. اگر نوزاد آنتی بیوتیک مصرف کند، یا اگر مادر شیرده آنتی بیوتیک مصرف کند و دارو از طریق شیر به نوزاد منتقل شود، تعادل میکروبی دهان نوزاد به هم خورده و خطر رشد کاندیدا و بروز برفک دهان نوزادان افزایش می یابد.
- استفاده از پستانک یا شیشه شیر آلوده
اگر پستانک ها، سر شیشه ها و سایر وسایلی که با دهان نوزاد در تماس هستند، به طور مرتب و صحیح تمیز و استریل نشوند، می توانند به محلی برای رشد قارچ کاندیدا تبدیل شده و باعث عفونت مکرر شوند. اهمیت مراقبت از دندان شیری کودکان حتی قبل از رویش، با بهداشت این وسایل آغاز می شود.
- ضعف سیستم ایمنی ناشی از بیماری های دیگر
نوزادانی که از بیماری های زمینه ای دیگری که سیستم ایمنی را تضعیف می کند رنج می برند، یا نوزادانی که داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی (مانند کورتیکواستروئیدها) مصرف می کنند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به برفک دهان هستند.
- ابتلا مادر به عفونت قارچی واژن در دوران بارداری
همانطور که پیشتر اشاره شد، اگر مادر در اواخر دوران بارداری به عفونت قارچی واژن مبتلا باشد، احتمال انتقال قارچ به نوزاد در حین زایمان و بروز برفک دهان نوزادان در هفته های اول زندگی افزایش می یابد.
تشخیص برفک دهان نوزاد چگونه انجام می شود؟
تشخیص برفک دهان معمولاً ساده است و توسط پزشک اطفال یا دندانپزشک متخصص کودکان انجام می شود.
- معاینه بالینی دهان نوزاد توسط پزشک
پزشک با معاینه دقیق دهان نوزاد و مشاهده لکه های سفید مشخصه برفک، معمولاً می تواند به راحتی این عارضه را تشخیص دهد. پزشک همچنین در مورد علائم دیگر مانند بی قراری و مشکل در شیر خوردن سوال خواهد کرد. گاهی بررسی ترتیب افتادن دندان شیری نیز در مراجعات بعدی مطرح می شود.
- نمونه برداری و آزمایش (در موارد نادر و مشکوک)
در بیشتر موارد، نیازی به آزمایش های تشخیصی نیست. با این حال، اگر تشخیص قطعی نباشد یا اگر برفک به درمان های اولیه پاسخ ندهد، پزشک ممکن است با یک سواب استریل از ضایعات نمونه برداری کرده و آن را برای بررسی میکروسکوپی و کشت قارچ به آزمایشگاه ارسال کند.
آدرس:
کرج، چهار راه طالقانی ، نرسیده به میدان شهدا، جنب بانک آینده ، ساختمان پزشکان رازی، طبقه 9 واحد 93
02632402867 واتساپ 09375565994
ساعت کاری
شنبه، دوشنبه و سه شنبه: 15 الی 20
روش های درمانی مؤثر برای برفک دهان نوزادان
درمان برفک دهان نوزادان معمولاً با استفاده از داروهای ضد قارچ انجام می شود و در بیشتر موارد موفقیت آمیز است. بسیار مهم است که درمان طبق دستور پزشک و به طور کامل انجام شود. در مراجعات دندانپزشکی برای سایر مشکلات، ممکن است نیاز به خدماتی مانند فیشور سیلانت برای پیشگیری از پوسیدگی دندان های دائمی جوان مطرح شود.
- داروهای ضد قارچ موضعی (ژل یا قطره)
این داروها رایج ترین درمان برای برفک دهان نوزادان هستند. پزشک معمولاً ژل یا قطره ضد قارچ مانند نیستاتین یا میکونازول را تجویز می کند که باید به آرامی روی ضایعات داخل دهان نوزاد و سایر نواحی درگیر مالیده شود. این کار باید چندین بار در روز و معمولاً بعد از شیردهی انجام شود.
- درمان همزمان مادر در صورت شیردهی و ابتلای پستان
اگر نوزاد از شیر مادر تغذیه می کند و علائم عفونت قارچی در پستان مادر (مانند درد، قرمزی، خارش یا پوسته پوسته شدن نوک پستان) وجود دارد، بسیار مهم است که مادر نیز همزمان تحت درمان با کرم یا پماد ضد قارچ قرار گیرد تا از انتقال مجدد عفونت بین مادر و نوزاد جلوگیری شود.
- داروهای ضد قارچ خوراکی (سیستمیک) در موارد شدید یا مقاوم
در موارد نادری که برفک شدید باشد، به سایر نواحی بدن گسترش یافته باشد (مانند دستگاه گوارش) یا به درمان های موضعی پاسخ ندهد، پزشک ممکن است داروی ضد قارچ خوراکی (سیستمیک) مانند فلوکونازول را برای نوزاد تجویز کند. اگرچه مستقیماً مرتبط با برفک نیست، اما در صورت بروز پوسیدگی های عمیق، درمان عصب کشی دندان توسط متخصص اطفال انجام می شود.
- مدت زمان درمان و اهمیت تکمیل دوره دارو
درمان معمولاً حدود ۱ تا ۲ هفته طول می کشد. بسیار مهم است که دوره درمان طبق دستور پزشک کامل شود، حتی اگر علائم زودتر از بین بروند. قطع زودهنگام دارو می تواند منجر به عود عفونت شود. کودکان از چه سنی به دندانپزشک مراجعه کنند؟ پاسخ به این سوال برای دریافت راهنمایی های بهداشتی اولیه، از جمله در مورد برفک، مهم است.
راهکارهای خانگی و مراقبتی برای کمک به بهبودی نوزاد
علاوه بر درمان دارویی، رعایت برخی نکات مراقبتی در منزل می تواند به تسریع بهبودی و کاهش ناراحتی نوزاد کمک کند.
- تمیز و استریل کردن منظم پستانک، شیشه شیر و اسباب بازی ها
تمام وسایلی که با دهان نوزاد در تماس هستند، از جمله پستانک ها، سر شیشه ها، دندان گیر ها و اسباب بازی های قابل شستشو، باید روزانه با آب گرم و صابون شسته شده و سپس با جوشاندن به مدت حداقل ۵ دقیقه یا استفاده از دستگاه استریل کننده، استریل شوند. این کار به جلوگیری از عفونت مجدد کمک می کند. گاهی خارش حاصل از رویش دندان کودکان با تمایل به جویدن این وسایل همراه است.
- شستن دست ها قبل از تماس با دهان نوزاد
همیشه قبل از شیر دادن، تمیز کردن دهان نوزاد یا دادن پستانک، دست های خود را به طور کامل با آب و صابون بشویید.
- مراقبت از پستان مادر در صورت شیردهی
اگر از شیر خود به نوزاد می دهید، پستان های خود را تمیز و خشک نگه دارید. پس از هر بار شیردهی، اجازه دهید نوک پستان ها در معرض هوا خشک شوند. در صورت استفاده از پدهای شیردهی، آن ها را به طور مرتب تعویض کنید.
- عدم تلاش برای پاک کردن لکه های سفید با فشار
سعی نکنید لکه های سفید برفک را با فشار یا ساییدن از دهان نوزاد پاک کنید، زیرا این کار می تواند باعث درد، خونریزی و آسیب به مخاط حساس دهان شود. اجازه دهید داروها اثر خود را بگذارند. شکستن دندان کودکان معمولاً با برفک ارتباطی ندارد اما هرگونه آسیب به دهان باید توسط متخصص بررسی شود.
چگونه از بروز برفک دهان در نوزادان پیشگیری کنیم؟
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. با رعایت برخی نکات ساده می توان احتمال ابتلای نوزاد به برفک دهان را کاهش داد.
- رعایت بهداشت کامل مادر و نوزاد
شستن مکرر دست ها، به خصوص قبل از شیردهی و پس از تعویض پوشک، بسیار مهم است. تمیز نگه داشتن محیط زندگی نوزاد نیز به کاهش مواجهه با قارچ ها کمک می کند. مسواک زدن دندان کودکان از زمان رویش اولین دندان باید آغاز شود.
- استریل کردن صحیح و منظم وسایل مرتبط با تغذیه نوزاد
همانطور که در بخش مراقبت های خانگی ذکر شد، استریل کردن منظم پستانک ها، شیشه شیرها و سر شیشه ها نقش کلیدی در پیشگیری از برفک دهان نوزادان دارد. در سنین بالاتر، برای پیشگیری از پوسیدگی دندان شیری، درمان هایی مانند فلوراید تراپی توسط دندانپزشک توصیه می شود.
- درمان به موقع عفونت های قارچی مادر
اگر مادر در دوران بارداری یا شیردهی به عفونت قارچی واژن یا پستان مبتلا شد، باید فوراً برای درمان اقدام کند تا از انتقال آن به نوزاد جلوگیری شود.
- عدم استفاده بی رویه از آنتی بیوتیک ها
آنتی بیوتیک ها فقط باید در صورت تجویز پزشک و برای درمان عفونت های باکتریایی استفاده شوند. استفاده بی مورد از آن ها می تواند تعادل طبیعی میکروبی بدن را به هم زده و خطر عفونت های قارچی مانند برفک را افزایش دهد. در صورت بروز پوسیدگی، نیاز به پر کردن دندان کودکان ممکن است پیش بیاید.
چه زمانی برای برفک دهان نوزاد باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگرچه برفک دهان معمولاً بی خطر است، اما در برخی موارد نیاز به مراجعه به پزشک وجود دارد.
- اگر نوزاد علائم برفک را نشان می دهد (به خصوص اولین بار)
اگر برای اولین بار متوجه لکه های سفید مشکوک در دهان نوزاد خود شدید، بهتر است برای تشخیص قطعی و دریافت درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید. در آینده، برای مشکلاتی مانند شلوغی دندان کودکان یا نامرتبی دندان کودکان، درمان ارتودنسی پیشگیرانه ممکن است لازم باشد.
- اگر برفک پس از یک هفته درمان بهبود نیابد یا بدتر شود
اگر با وجود درمان، علائم برفک پس از ۷ تا ۱۰ روز بهبود نیافت یا حتی بدتر شد، حتماً مجدداً به پزشک مراجعه کنید. ممکن است نیاز به تغییر دارو یا بررسی های بیشتر باشد. گاهی دندان سیاه کودکان نیز نشانه ای از مشکل جدی تر دندانی است که نیاز به بررسی دارد.
- اگر نوزاد در شیر خوردن مشکل جدی دارد یا وزن نمی گیرد
اگر برفک باعث شده نوزاد به طور جدی در شیر خوردن مشکل داشته باشد، به مقدار کافی شیر نخورد یا دچار کاهش وزن شود، مراجعه فوری به پزشک ضروری است. در صورت نیاز به درمان های پیچیده دندانی و عدم همکاری کودک، دندانپزشکی با بیهوشی یک گزینه است.
- اگر نوزاد تب دارد یا علائم بیماری دیگری را نشان می دهد
اگر برفک دهان با تب یا سایر علائم بیماری مانند اسهال، استفراغ یا بی حالی شدید همراه باشد، ممکن است نشانه ای از یک مشکل جدی تر باشد و باید فوراً توسط پزشک بررسی شود. در چنین شرایطی، کنترل استرس کودکان در دندانپزشکی یا مطب پزشک نیز اهمیت پیدا می کند. در موارد تخریب وسیع دندان شیری، روکش دندان کودکان مانند روکش استیل دندان شیری می تواند به حفظ آن کمک کند. اگر دندانی قابل نگهداری نباشد، ممکن است نیاز به کشیدن دندان باشد. عفونت دندان کودکان نیز یکی از مواردی است که نیاز به توجه فوری دارد. پوسیدگی دندان در کودکان زیر 2 سال نیز متاسفانه شایع است.
نتیجه گیری
برفک دهان نوزادان یک مشکل شایع اما قابل درمان است که با رعایت بهداشت و پیگیری توصیه های پزشکی به خوبی مدیریت می شود. آگاهی والدین از علائم، دلایل و روش های پیشگیری و درمان، نقش مهمی در حفظ سلامت و آرامش نوزاد دارد. در صورت مشاهده هرگونه علامت مشکوک یا نگرانی، مراجعه به پزشک متخصص اطفال، مانند دکتر زهرا ایمانی متخصص دندانپزشکی اطفال در کرج که تجربه کافی در تشخیص و درمان مشکلات دهان و دندان نوزادان و کودکان، از جمله ارائه خدمات تخصصی چون ارتودنسی پیشگیرانه، روکش دندان کودکان، و در صورت لزوم کشیدن دندان را دارند، نیاز و ضروری است.
فرم رزرو وقت
دکتر زهرا ایمانی، متخصص دندانپزشکی کودکان و اطفال کرج
جهت مشاوره و رزرو وقت با شماره های مطب تماس بگیرید.
سوالات متداول
آیا برفک دهان نوزاد مسری است؟
بله، برفک دهان نوزاد می تواند از طریق تماس مستقیم، مانند بوسیدن، یا از طریق وسایل آلوده مانند پستانک، به سایر نوزادان یا حتی بزرگسالان با سیستم ایمنی ضعیف منتقل شود. همچنین، همانطور که گفته شد، می تواند بین مادر و نوزاد در حین شیردهی منتقل شود.
آیا برفک دهان نوزاد خطرناک است؟
در بیشتر موارد، برفک دهان نوزادان یک عفونت خفیف و بی خطر است که به خوبی به درمان پاسخ می دهد. با این حال، اگر درمان نشود یا نوزاد سیستم ایمنی بسیار ضعیفی داشته باشد، در موارد نادر ممکن است عفونت گسترش یافته و مشکلات جدی تری ایجاد کند. بنابراین، تشخیص و درمان به موقع اهمیت دارد.
چه تفاوتی بین برفک دهان و باقی مانده شیر در دهان نوزاد وجود دارد؟
لکه های سفید ناشی از برفک معمولاً به مخاط دهان چسبیده اند و به سختی پاک می شوند و در صورت پاک شدن، ممکن است زیر آن ها قرمز باشد. در حالی که باقی مانده شیر معمولاً به راحتی با یک پارچه تمیز یا با نوشیدن کمی آب پاک می شود و زیر آن مخاط صورتی و سالم است.
آیا می توان از درمان های خانگی سنتی برای برفک دهان نوزاد استفاده کرد؟
برخی درمان های خانگی سنتی برای برفک دهان وجود دارد، اما توصیه می شود قبل از استفاده از هرگونه درمان خانگی، حتماً با پزشک متخصص اطفال مشورت کنید. درمان اصلی برفک، داروهای ضد قارچ تجویز شده توسط پزشک است و درمان های خانگی نباید جایگزین آن شوند، بلکه می توانند به عنوان مکمل و با تأیید پزشک استفاده شوند.
آیا برفک دهان می تواند باعث بوی بد دهان در نوزاد شود؟
بله، گاهی اوقات رشد بیش از حد قارچ کاندیدا در دهان می تواند منجر به تغییر بوی دهان نوزاد و ایجاد بوی نامطبوع خفیفی شود. با درمان برفک، این بو نیز معمولاً برطرف می شود. علت بوی بد دهان کودکان می تواند دلایل مختلفی داشته باشد که برفک یکی از آن ها در سنین نوزادی است.
اگر نوزادم مکرراً دچار برفک دهان می شود، چه باید بکنم؟
اگر نوزاد شما به طور مکرر دچار برفک دهان می شود، حتماً با پزشک مشورت کنید. این ممکن است نشانه ای از یک مشکل زمینه ای در سیستم ایمنی، عدم استریل صحیح وسایل یا نیاز به درمان طولانی تر یا متفاوت باشد. پزشک می تواند علت را بررسی کرده و راهکارهای مناسب را ارائه دهد.
آیا لازم است بعد از درمان برفک، پستانک و سر شیشه نوزاد را دور بیندازم؟
توصیه می شود در طول دوره درمان و پس از اتمام آن، تمام پستانک ها و سر شیشه هایی که نوزاد استفاده کرده است، به طور کامل و دقیق استریل شوند. اگر امکان استریل کردن کامل وجود ندارد یا وسایل قدیمی هستند، بهتر است آن ها را با وسایل نو جایگزین کنید تا از عفونت مجدد جلوگیری شود.
منبع:
